Asymmetrisch Federalisme

Geschiedenis van asymmetrische federale structuren in Rusland

Cesuren aanbrengen in een historische beschrijving is een artificiële aangelegenheid.  We starten onze analyse in dit hoofdstuk in 1918, maar 1918 is geenszins op te vatten als hét tijdstip waarop federale toepassingen worden geïntroduceerd in Rusland.  Neen, federalisme kent een lange geschiedenis in Rusland; sommigen argumenteren dat er sprake was van federale toepassingen gedurende de tsaristische periode.  De Tsaar sloot toen verdragen met het bestuur van volkeren als de Kaukasische Khans en Centraal-Aziatische Emirs.[i]  De inhoud van deze verdragen legde de basis voor een bevoegdheidsverdeling tussen het centrum en de periferie, waarbij deze laatste bepaalde rechten en privileges toegewezen kreeg.  Uiteraard valt deze omschrijving enkel binnen het bereik van een ruime definitie van federalisme.

In dit tweede hoofdstuk proberen we de geschiedenis van het Russisch federalisme te reconstrueren.  De opmerking die in de inleiding stond, geldt ook hier weer.  De literatuur focust op federalisme tout court en heeft (zeer) weinig aandacht voor bepaalde federale toepassingen vanuit asymmetrisch oogpunt.  Bovendien wordt de Russische geschiedenis dikwijls geanalyseerd met speciale aandacht voor de nationaliteitenproblematiek en –politiek.  Dit is niet meer dan juist, want beide zijn een belangrijk aspect van die geschiedenis.  Wij zullen om die reden evenzeer de nationaliteitenpolitiek als invalshoek nemen.  De federatie werd, zoals we zullen zien, in eerste instantie als een vergankelijk instrument geconcipieerd om een samensmelting van volkeren te bewerkstelligen.  Dit is immers wat de marxistisch-leninistische ideologie m.b.t. nationaliteiten stelt.  Desalniettemin kan men toch verscheidene asymmetrische federale toepassingen onderscheiden.  Deze zullen we uiteraard even nader bekijken.

Zowel deel 2.1 als 2.2 van dit hoofdstuk zijn beschrijvende stukken - we gaan na hoe de Russische federatie in elkaar stak.  Maar tegelijkertijd trachten we te analyseren hoe deze federale structuur ontwikkeld werd.  Dit is een analyse met een duidelijke nadruk op het staatsrechterlijk perspectief, maar ook andere invalshoeken zullen dus aan bod komen.

De eerste periode die we behandelen, wordt benaderd vanuit een ideologisch standpunt.  Het is namelijk moeilijk het tijdsverloop 1918-1991 te bekijken vanuit institutioneel perspectief wanneer de sovjetstructuren en –instellingen sterk onderhevig waren aan de communistische ideologie en korte termijn planningen.  Verder is de communistische visie dikwijls afhankelijk van persoonlijke interpretaties van sovjetleiders.  We verkozen echter niet de onderdelen strikt in te delen per sovjetleider (Leninistische periode, Stalinistische tijdsspanne, …).  We structureren volgens voorkomen van asymmetrie: in de federatie, in de nationaliteitenpolitiek en op het gebied van machtsposities.  Personen hadden dus een (soms) verregaande invloed op de structuren en daarom zullen we zeker niet nalaten dit perspectief in te nemen.

De periode 1991-1993 leent zich beter tot institutionele of staatsrechterlijke analyse aangezien instellingen en structuren een belangrijke (onafhankelijke) rol toegewezen kregen door o.a. een persoon als Boris Yeltsin (persoonlijke invloeden spelen dus ook nog een rol).  Zie hierover deel 2.2, dat duidelijk laat zien dat de ideologische invloeden afnemen – de communistische dictatuur is afgebrokkeld van ’87 tot ’91.  Zij maakt zodoende plaats voor democratische spelregels als geijkte procedures en herkenbare instellingen en structuren zoals het parlement.  Vanzelfsprekend telt niet enkel de formele kant van zaken, maar let men ook op de inhoudelijke aspecten van instellingen en structuren.

Home