Asymmetrisch Federalisme

Ronald WATTS spreekt in zijn "Comparing federal systems in the 1990s" over “een drieëntwintigtal landen, samen goed voor ongeveer 40% van de wereldpopulatie, die fundamentele karakteristieken van federalisme vertonen”[i].  Dit lijkt in eerste instantie een boude uitspraak, maar de lijst met staten, die zich lieten bekoren tot federalisme, is inderdaad indrukwekkend.  Niet alleen Australië, België, Canada, Duitsland, India, Mexico, Zwitserland,… en de Verenigde Staten (VSA) zijn volgens WATTS allen een federatie.  Ook Rusland voegt hij hieraan toe.

Rusland, en de USSR, zijn evenwel geen doorsnee federaties zoals de VSA of Australië dit wel zijn.  Wat hen onderscheidt, is de ogenschijnlijk verregaande asymmetrie in de staatsopbouw, daar waar andere federaties vooral symmetrisch zijn opgebouwd.  De mate waarin asymmetrisch federalisme in Rusland ingang vond en nog steeds vindt, is biezonder.  De vraag naar asymmetrie nam een hoge vlucht met gevolgen voor de dagelijkse praktijk.  Er werden en worden alzo aparte verdragen afgesloten tussen verschillende regio’s en de federale overheid.  Volgens voorstanders zijn deze verdragen de kern van het bestaan van een federatie en dus gegrond:

Does it bother you that on the basis of negotiations, some regions of the federation receive more rights than others?  President Ruslan Sultanovich (Ingushetiya republic): “That’s what a federation is…  That’s the way the Russian federation should develop…  Each region should make his own deal [with Moscow].”[ii]

Maar weerstand tegen praktijk en bepleiters van asymmetrisch federalisme is er eveneens.  Zij die er bezwaar tegen hebben, vinden speciale verdragen tussen regio’s en federale overheid ongrondwettelijk.  Zij koppelen er zeer nefaste gevolgen aan:

What do you think of asymmetrical federalism ?  Gouverneur Vasilii Starodubtsev (Tula oblast): “I believe that it will ultimately lead to destruction of the state.  It is impossible for regions with different and unequal rights and responsibilities, whose status is determined by treaties rather than the constitution, to exist in one federal state.”[iii]

Over die verregaande asymmetrie is al heel wat onderzoek verricht, wat resulteerde in verschillende interessante boeken en artikels.  Zo wordt er vaak ingegaan op de kenmerken van de asymmetrie in Rusland en de USSR, maar men gaat tevens dieper in op de factoren die hierin meespeelden.  Auteurs zoeken naar allerlei verklaringen: historisch, sociaal, politiek, institutioneel, ideologisch, enz.

Hoewel er meer en meer over de asymmetrie in Rusland en de USSR gepubliceerd wordt, ontbreekt er een werk dat systematisch alle aspecten van die asymmetrie op een rijtje zet, deze confronteert met theorieën over asymmetrie en bv. vergelijkingen mogelijk maakt met andere staten.  Wij hopen dan ook dit tekort voor een deel op te vullen met deze eindverhandeling.  Wij hebben getracht aan de hand van een duidelijke classificatie de Russische Federatie te onderzoeken en hieruit conclusies te trekken m.b.t. haar werking en toekomst.

De Russische Grondwet vermeldt dat ze bestaat uit republieken, districten, gebieden, enz. "die alle gelijke subjecten zijn".  Toch werd zij al vanaf de goedkeuring van de Grondwet asymmetrisch uitgebouwd, en wijkt zij af van het symmetrische principe dat onmiskenbaar in de Grondwet is ingeschreven.  Geconfronteerd met deze contradictie tussen een symmetrische Grondwet en een asymmetrische implementatie, vraagt een student Politicologie zich af hoe dit komt; wat schuilt hierachter?  M.a.w. welke factoren dragen in de Russische federatie bij tot asymmetrie?  En belangrijker: draagt de asymmetrie bij tot het behoud van de Russische federatie?  Dit zijn de vragen die we in deze eindverhandeling willen beantwoorden.

Het is onmogelijk een onderzoek te doen naar asymmetrisch federalisme zonder te weten wat dit inhoudt.  Literatuur over asymmetrisch federalisme is schaars en beperkt zich dikwijls tot algemeenheden.  Toch trachten we een duidelijke classificatie te distilleren uit de literatuur.  Zo komen we uiteindelijk tot de conclusie dat er drie soorten asymmetrie bestaan.  We overlopen in deel 1 tevens de belangrijkste filosofen die een theorie bedachten over (asymmetrisch) federalisme.  Daarbij laten we de institutionele settings niet links liggen.  De verschillende federaties bevatten misschien interessante asymmetrische constructies.  We besteden dus eveneens aandacht aan de toepassingen van asymmetrie zoals we die nu in allerlei staten kunnen onderscheiden.  Hieruit kunnen we dan een aantal dimensies achter asymmetrisch federalisme puren en hier wat dieper op ingaan. 

Het tweede onderdeel van deze eindverhandeling bevat een beschrijving van de geschiedenis van asymmetrie in de Russische federatie.  Speciale aandacht gaat uit naar het sovjettijdperk (tot 1991: het uiteenvallen van de USSR) en de invloed van personen als Lenin, Stalin, etc.  Bovendien zoeken we naar factoren die schuilen achter de asymmetrie in de USSR-federatie.  Die asymmetrie was er manifest aanwezig zoals enkele overzichten in hoofdstuk 2 duidelijk maken.

Verder  gaan we dieper in op de periode 1991 – 1993 en het tijdsinterval 1993 – 1999.  In deel 1 van hoofdstuk 3 staan we stil bij de eerste periode.  We gaan na hoe de federalisering van Rusland gebeurde.  Dit doen we a.h.v. twee zeer belangrijke documenten, nl. de zgn. "Federale Oprichtingsovereenkomst" en de nieuwe Grondwet.  Beide zullen we ontleden.  I.v.m. de laatst vernoemde periode confronteren we de federale praktijk met die twee belangrijke documenten.  Aangezien de federatie asymmetrisch uitgebouwd werd van 1993 tot 1999 analyseren we waarom dit gebeurde.  We zullen hierbij oog hebben voor een aantal mogelijke verklaringen: historisch, institutioneel, enz.  Maar daarnaast trachten we tevens uit te leggen hoe die asymmetrie zich uit en hoe haar verloop was.

FEDERALISME, FEDERATIES EN ASYMMETRIE

Een historisch overzicht

Belangrijkste bijdragen tot een politieke filosofie

Korte geschiedenis van een politieke organisatievorm

Relevantie in de jaren negentig

Asymmetrisch federalisme en democratie

De federatie als conflictreducerend mechanisme

Federalisme als een techniek om niet-territoriale minderheden te beschermen

Omschrijving, soorten en toepassingen van asymmetrisch federalisme

Soorten asymmetrie

Politieke asymmetrie

De jure asymmetrie

De facto asymmetrie

Toepassingen van de jure en de facto asymmetrie

De kern van asymmetrie

GESCHIEDENIS VAN ASYMMETRISCHE FEDERALE STRUCTUREN IN RUSLAND  

De periode 1918 tot 1991: de sovjetperiode

Lenins paradox: de asymmetrische Russische federatie

De asymmetrische aspecten in de RSFSR-federatie van 1918

De USSR-federatie in 1924

Stalin: centralisatie d.m.v. asymmetrische federalisatie

De USSR-federatie in 1936

Politieke en economische dekolonisatie onder Chroetsjow: asymmetrie van '53 tot '59

Recentralisatie en versnelde overgang naar het communisme vanaf begin jaren '60

De ontwikkelde socialistische maatschappij met een versnelling van de sblizheniye

Asymmetrie van '82 tot '84: een verdere versnelling van de sblizheniye

Het ontwaken van de naties onder Gorbatsjov

Gorbatsjov en het einde van de Unie

 Het scheppen van een nieuwe, asymmetrische unie

 Staatsrechterlijke ontwikkelingen in de subjecten van de USSR

 Ontwikkelingen binnen de Communistische Partij

RECENTE ONTWIKKELINGEN OMTRENT ASYMMETRIE IN RUSLAND

De periode 1991-1993: het ontstaan en de federalisering van Rusland

Aanzet tot de Federale Oprichtingsovereenkomst (31 maart 1992)

De Federale Oprichtingsovereenkomst: bevestiging van de asymmetrie

Aanzet tot de Grondwet van december 199

De Grondwet van 1993: gelijke rechten, verschillende subjecten

De constitutioneel-juridische grondslagen van het Russisch federalisme

 Status van de Federatie

Afbakening van de beleidstaken en bevoegdheden tussen het centrum en de subjecten

Status van de subjecten: asymmetrie

De constitutioneel-juridische verhoudingen tussen de subjecten

De hedendaagse asymmetrie

De invloed van monopolistische industrieën in het kader van een socialistische planeconomie

Het afbouwen van de sovjet-Finanzausgleich

De transfer van verantwoordelijkheden voor federale programma's naar de regio's

De verscheidenheid in regionale economische prestaties als gevolg van non-industriële capaciteiten

Formele en informele bilaterale asymmetrie

Ontstaan en verloop van de praktijk van formele bilaterale asymmetriel: het Tatarstanmodel

De jure autonomie: bilaterale akkoorden en verdragen

Problemen i.v.m. tegenstrijdigheden tussen grondwetten, akkoorden en de Russische Grondwet

De facto autonomie: informeel uitbreidende bevoegdheidssferen

Oorzaken van de bilaterale asymmetrie

Een historische verklaring

Het wegvallen van de belangrijkste centripetale kracht

Het probleem van de regionale autonomie

Een institutionele verklaring

De politieke partijen

De Eerste Kamer van het Parlement: de Doema           

De Tweede Kamer van het Parlement: de Federatieraad

Het Grondwettelijk Hof

De presidentiële vertegenwoordigers in de regio's

De presidentiële administratie

Regionale elites en politieke "bargaining"

De regio's volgens samenstelling van de elite

ALGEMEEN BESLUIT

BIBLIOGRAFIE

Home